.jpg)
مقابله با تحریم‌ها با سرمایه‌گذاری در کشاورزی
در دوران تحریم‌ها، بخش کشاورزی به دلیل استقلال بیشتر از منابع خارجی و پتانسیل‌های داخلی قوی، می‌تواند به عنوان یک راهکار کلیدی برای مقابله با فشارهای اقتصادی عمل کند. با رشد سرمایه‌گذاری در این بخش می‌توان به تقویت تولیدات داخلی، افزایش خودکفایی و کاهش وابستگی به واردات رسید.
در سالی که به نام «سرمایه‌گذاری برای تولید» نام‌گذاری شده است، توجه به بخش کشاورزی می‌تواند کشور را به سمت خودکفایی در تولیدات اساسی سوق دهد. سالانه ۱۸ میلیارد دلار صرف واردات محصولات کشاورزی می‌شود، در حالی که با سرمایه‌گذاری هدفمند در مکانیزاسیون، آبیاری مدرن و صنایع تبدیلی، وابستگی غذایی کشور کاهش می‌یابد.در این زمینه با ابراهیم مرادزاده کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی درباره ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی و اثراتی که می‌تواند در اقتصاد کشور داشته باشد گفت‌وگو کردیم با هم می‌خوانیم:
فارس: سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی چه سهمی از تولید ناخالص داخلی است و درد د هه‌های گذشته چقدر عقب ماندگی داشته و دلیل این کم بودن سرمایه‌گذاری چه بوده است؟ مرادزاده: سهم سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران حدود ۴ تا ۶ درصد است که در مقایسه با کشورهای پیشرو رقم پایینی محسوب می‌شود. در دهه‌های گذشته، کمبود حمایت‌های مالی، سیاست‌های نامناسب، ضعف در مکانیزاسیون و ریسک‌های بالا باعث عقب‌ماندگی سرمایه‌گذاری در این بخش شده است.
فارس: سرمایه‌گذاری 4 تا 6 درصد در بخش کشاورزی در مقایسه با کشورهای دیگر مانند ترکیه و یا کشورهای اروپایی چگونه است؟ مرادزاده:در حالی که سرمایه‌گذاری در کشاورزی ایران ۴ تا ۶ درصد از تولید ناخالص داخلی را شامل می‌شود، این رقم در ترکیه حدود ۷ تا ۱۰ درصد و در برخی کشورهای اروپایی بیش از ۱۲ درصد است. کشورهای پیشرفته با حمایت‌های دولتی، تسهیلات مالی و فناوری‌های نوین، بهره‌وری کشاورزی را افزایش داده‌اند، اما در ایران ضعف زیرساخت‌ها، نبود سرمایه‌گذاری کافی و ریسک‌های تولید مانع رشد این بخش شده است.
فارس: شاید بخشی از این کمبود سرمایه گذاری به خاطر این فکر باشد که کشاورزی ارزش افزوده‌ای برای سرمایه‌گذاری آنها ایجاد نمی‌کند، آیا این تفکر درست است؟ چه ظرفیت‌هایی در کشاورزی ایران وجود دارد؟ مرادزاده:این تفکر کاملاً نادرست است. کشاورزی نه‌تنها ارزش افزوده بالایی دارد، بلکه یکی از مؤثرترین راه‌های رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی و امنیت غذایی است. ایران با داشتن اقلیم متنوع، ۳۷ میلیون هکتار اراضی مستعد، منابع ژنتیکی غنی و بازارهای صادراتی منطقه‌ای، ظرفیت بزرگی برای سرمایه‌گذاری در مکانیزاسیون، صنایع تبدیلی، تولید محصولات استراتژیک و صادرات دارد. توسعه این بخش می‌تواند وابستگی به واردات را کاهش داده و اقتصاد کشور را متحول کند.
فارس:بخش کشاورزی چه سهمی در اقتصاد کشور دارد؟و چگونه می‌توان این سهم را ارتقا داد؟ مرادزاده:بخش کشاورزی حدود ۱۲ درصد از اشتغال کشور و ۱۰ تا ۱۲ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) را تشکیل می‌دهد. با وجود این سهم قابل‌توجه، هنوز ظرفیت‌های عظیمی برای افزایش بهره‌وری و تولید وجود دارد. برای ارتقای این سهم، باید سرمایه‌گذاری در مکانیزاسیون، اصلاح الگوی کشت، توسعه صنایع تبدیلی، بهبود روش‌های آبیاری و حمایت‌های مالی و تسهیلاتی افزایش یابد. همچنین، گسترش صادرات محصولات کشاورزی و برندسازی بین‌المللی می‌تواند ارزش افزوده این بخش را افزایش دهد. با سیاست‌های درست، کشاورزی می‌تواند به موتور محرک اقتصاد کشور و عاملی برای کاهش وابستگی به واردات تبدیل شود.
فارس: سهم بخش کشاورزی در اقتصاد کشورهای دیگر چگونه است؟ آنها چگونه سرمایه‌گذاری این بخش را برای سرمایه‌گذاران مطمئن‌تر کرده‌اند؟ مرادزاده:در بسیاری از کشورها، سهم کشاورزی در اقتصاد بیش از ایران است. برای مثال، در ترکیه حدود ۱۰ درصد، در هلند ۱۷ درصد و در برخی کشورهای آفریقایی بالای ۲۰ درصد از تولید ناخالص داخلی را شامل می‌شود. این کشورها با مشوق‌های مالیاتی، تسهیلات کم‌بهره، بیمه محصولات، توسعه زنجیره ارزش و حمایت از صادرات، سرمایه‌گذاری را در این بخش مطمئن‌تر کرده‌اند. همچنین، استفاده از فناوری‌های نوین، حمایت‌های دولتی و قراردادهای تضمینی خرید محصولات باعث کاهش ریسک شده است. ایران نیز با اجرای سیاست‌های مشابه می‌تواند سرمایه‌گذاری در کشاورزی را جذاب‌تر و پایداری این بخش را تضمین کند.
فارس: به نظر شما بخش کشاورزی تا چه اندازه در برابر تحریمهای خارجی مقاوم است؟ و سرمایه‌گذاری در این حوزه چقدر از آسیب‌های تحریم جلوگیری می‌کند؟ مرادزاده:بخش کشاورزی ایران به دلیل تنوع محصولات و منابع طبیعی گسترده، در برابر تحریم‌ها تا حد زیادی مقاوم است. تحریم‌ها بیشتر بر واردات ماشین‌آلات و مواد اولیه تأثیر می‌گذارند، اما با سرمایه‌گذاری در توسعه مکانیزاسیون، بهبود روش‌های تولید و تولید داخلی تکنولوژی‌های کشاورزی می‌توان این آسیب‌ها را کاهش داد. سرمایه‌گذاری در کشاورزی باعث کاهش وابستگی به واردات کالاهای اساسی، تقویت خودکفایی و افزایش صادرات محصولات کشاورزی می‌شود، که این امر می‌تواند کشور را در برابر نوسانات اقتصادی و تحریمهای خارجی مقاوم‌تر کند.
فارس: برخی معتقدند که بخش کشاورزی ارز را از دل خاک بیرون می‌کشد، به این مفهوم که مولفه‌های تولید آن شامل خاک، آب، نور خورشید است که هیچکدام اثر پذیری از تحریم ندارد تا چه اندازه با این موضوع موافقید؟ مرادزاده:این گفته تا حد زیادی درست است، چرا که منابع طبیعی مانند آب، خاک و نور خورشید از تحریم‌ها تأثیر نمی‌پذیرند و می‌توانند اساس تولید کشاورزی باشند. اما در واقعیت، برای بهره‌برداری مؤثر از این منابع، نیاز به تکنولوژی، تجهیزات مدرن و نهاده‌های خارجی داریم که تحریم‌ها بر آنها تأثیر می‌گذارند. به علاوه، بازارهای صادراتی نیز تحت تأثیر محدودیت‌های بین‌المللی قرار می‌گیرند. بنابراین، اگرچه منابع طبیعی پتانسیل بالایی دارند، اما سرمایه‌گذاری در فناوری و زیرساخت‌ها برای استفاده بهینه از این منابع ضروری است.
فارس: کدام بخش‌هایی از کشاورزی را در اولویت سرمایه‌گذاری می‌د انید که بیشترین و سریع‌ترین سود را ایجاد می‌کند. مرادزاده:برای ایجاد بیشترین و سریع‌ترین سود در کشاورزی، اولویت سرمایه‌گذاری باید در حوزه‌های مکانیزاسیون، آبیاری مدرن و صنایع تبدیلی باشد. مکانیزه کردن کشاورزی باعث افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها می‌شود، در حالی که آبیاری مدرن بهره‌وری آب را بهینه می‌کند. صنایع تبدیلی نیز ارزش افزوده زیادی ایجاد کرده و زمینه‌ساز ایجاد شغل و افزایش صادرات است. همچنین، سرمایه‌گذاری در تولید محصولات استراتژیک مانند گندم، دانه‌های روغنی و محصولات اساسی می‌تواند به کاهش وابستگی به واردات و تأمین امنیت غذایی کمک کند.
فارس: چه راهکاری برای جذب سرمایه‌گذار خارجی دارید؟ مرادزاده:برای جذب سرمایه‌گذار خارجی در بخش کشاورزی، باید بسترهای قانونی و اقتصادی مناسبی ایجاد کرد. نخست، حمایت‌های مالیاتی و تسهیلات کم‌بهره برای سرمایه‌گذاران خارجی می‌تواند جذابیت ایجاد کند. همچنین، ایجاد قراردادهای تضمینی خرید محصولات و تضمین امنیت سرمایه‌گذاری در برابر ریسک‌ها، به سرمایه‌گذاران اطمینان می‌دهد. علاوه بر این، توسعه زیرساخت‌ها، تسهیل دسترسی به بازارهای صادراتی و معرفی پتانسیل‌های کشاورزی کشور از طریق نمایشگاه‌ها و رویدادهای بین‌المللی می‌تواند منجر به جذب سرمایه‌های خارجی در این بخش شود.
فارس: دو تئوری در مورد سرمایه‌گذاری کشاورزی وجود دارد نخست اینکه سرمایه‌گذاری این بخش نسبت به سایر بخش‌ها مانند صنعت مدت زمان بازگشت سرمایه طولانی تری دارد اما نظر دوم این است که سرمایه‌گذاری در این حوزه چون اسیر تحریمهای خارجی نمی‌شود یا کمتر می‌شود سرمایه‌گذاری مطمئن‌تر و پایدارتری است با کدام نظر موافقید؟ مرادزاده:به نظر من هر دو تئوری در موارد خاص خود صحیح هستند. از یک طرف، سرمایه‌گذاری در کشاورزی ممکن است بازگشت سرمایه طولانی‌تری داشته باشد، زیرا به زمان و منابع بیشتری برای توسعه زیرساخت‌ها و بهبود بهره‌وری نیاز دارد. اما از طرف دیگر، بخش کشاورزی به دلیل استقلال نسبی از تحریم‌ها و پتانسیل بالای منابع طبیعی، می‌تواند سرمایه‌گذاری مطمئن‌تر و پایدارتری در بلندمدت باشد. در نهایت، تنوع در سرمایه‌گذاری و استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند هر دو جنبه را بهبود بخشد و منافع بیشتر به همراه داشته باشد.
فارس: سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی را چقدر برای کشورهای درگیر تحریم با آمریکا پیشنهاد می‌کنید؟ مرادزاده:سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی برای کشورهای درگیر تحریم با آمریکا بسیار توصیه‌پذیر است. بخش کشاورزی به دلیل وابستگی کمتر به واردات و تکنولوژی‌های خارجی و بهره‌برداری از منابع طبیعی داخلی، می‌تواند در مقابله با تحریم‌ها نقش حیاتی ایفا کند. همچنین، این بخش می‌تواند به خودکفایی غذایی کمک کرده و وابستگی به واردات محصولات کشاورزی را کاهش دهد. با سرمایه‌گذاری در مکانیزاسیون، صنایع تبدیلی و توسعه بازارهای صادراتی، می‌توان آسیب‌های تحریم را کاهش و امنیت غذایی و اقتصادی کشورها را تقویت کرد.
فارس: سرمایه‌گذاری فعلی کشاورزی ایران تا چه اندازه قابل افزایش دادن است و فکر می‌کنید تا چه اندازه تولیدات اساسی کشور را افزایش دهد؟ مرادزاده:سرمایه‌گذاری فعلی در کشاورزی ایران نسبت به پتانسیل‌های موجود، قابل افزایش چشمگیری است. با تخصیص منابع بیشتر به مکانیزاسیون، آبیاری مدرن، صنایع تبدیلی و بهبود روش‌های کشت، می‌توان بهره‌وری را به طور چشمگیری افزایش داد. این افزایش سرمایه‌گذاری می‌تواند به افزایش تولیدات اساسی کشور نظیر گندم، دانه‌های روغنی و محصولات باغی کمک کند و وابستگی به واردات را کاهش دهد. در صورت ارتقای این حوزه‌ها، ایران می‌تواند تا ۳۰-۴۰ درصد تولیدات اساسی خود را افزایش دهد و در تامین امنیت غذایی خود به خودکفایی نزدیک‌تر شود.
فارس: میدانید که سالانه 16 تا 18 میلیارد دلار ارز از کشور برای و اردات کالاهای اساسی خارج می‌شود؟ اینها برای و اردات 93 درصد روغن وابسته به واردات، 200 هزار تن گوشت، یک میلیون تن برنج، و 70 درصد نیاز نهاده دامی کشور پرداخت می‌شود؟ سرمایه‌گذاری در حوزه کشاورزی چقدر می‌تواند از خروج ارز جلوگیری کند؟ مرادزاده:سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی می‌تواند نقش مؤثری در کاهش وابستگی به واردات و جلوگیری از خروج 16 تا 18 میلیارد دلار ارز داشته باشد. با افزایش تولید داخلی روغن، گوشت، برنج و نهاده‌های دامی از طریق توسعه کشت دانه‌های روغنی، بهبود تولید گوشت و اصلاح الگوی کشت، می‌توان بخشی از این واردات را جبران کرد. به طور خاص، سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی و تکمیلی می‌تواند باعث افزایش بهره‌وری و کاهش وابستگی به واردات شده و در نهایت حداقل ۳۰ تا ۴۰ درصد از خروج ارز را کاهش دهد.
