.jpg)
نسخه کشورهای خشک برای نجات کشاورزی روی لبه تیغ ایران
با شدت گرفتن بحران کمآبی، کشورهای خشک جهان برای حفظ تولیدات کشاورزی و تأمین امنیت غذایی به فناوریهای نوین و سیاستهای جسورانه روی آوردهاند.
در حالی که ایران با بحران شدید منابع آب روبهروست، نگاهی به تجربه کشورهای خشک جهان نشان میدهد که میتوان با سیاستهای هدفمند و فناوریهای نوین، کشاورزی را از مسیر نابودی نجات داد. روشهایی از بازیافت آب فاضلاب در اسپانیا تا کشت گلخانهای در امارات و بازار آب در استرالیا، الگوهایی است که میتواند نسخه نجاتبخش برای کشاورزی ایران باشد.
روش اسپانیا برای مقابله با بحران آب
اسپانیا که بخش بزرگی از جنوب آن اقلیمی خشک دارد، یکی از موفقترین نمونهها در مدیریت منابع آب کشاورزی است. در این کشور بیش از ۳۰ درصد از آب مصرفی بخش کشاورزی از طریق بازیافت فاضلاب شهری تأمین میشود. «خوزه لوئیس مارتی»، استاد اقتصاد آب در دانشگاه والنسیا میگوید: «ما فهمیدیم که اتکا به منابع سنتی آبی جواب نمیدهد. بازیافت آب و استفاده دوباره از آن، تنها راه ادامه حیات کشاورزی در جنوب اسپانیاست.»
امارات با کم آبی چه میکند؟
در امارات متحده عربی، سیاستگذاران بر توسعه کشاورزی گلخانهای و سیستمهای هیدروپونیک تمرکز کردهاند. فناوریهای نوین این کشور امکان کاهش مصرف آب تا ۹۰ درصد را فراهم کرده است. «فاطمه النقبی»، مدیر یک شرکت کشاورزی نوآور در دوبی، تأکید میکند: «بیابان برای ما محدودیت نبود، بلکه فرصتی شد برای تغییر. امروز میتوانیم در دل کویر محصول سالم و صادراتی تولید کنیم.»
سیاست موفق «بازار آب» در استرالیا
استرالیا نیز، پس از سالها خشکسالی شدید، سیاست «بازار آب» را اجرا کرده است. کشاورزان حقابههای خود را خرید و فروش میکنند تا آب به سمت محصولات با ارزش اقتصادی بالاتر هدایت شود. «پیتر مککارتی»، کشاورز پنبهکار در نیو ساوت ولز، میگوید: «وقتی آب گران میشود، همه به فکر مصرف بهینه میافتند. بازار آب ما را مجبور کرد کشتهای پرمصرف را کنار بگذاریم.»
نسخه شفابخش برای بحران آب ایران
این تجربهها برای ایران درسهای بزرگی دارند. کشور ما بیش از ۹۰ درصد منابع آب تجدیدپذیر خود را در بخش کشاورزی مصرف میکند، در حالی که بخش بزرگی از این آب به دلیل آبیاری سنتی هدر میرود. کارشناسان معتقدند ایران باید به سرعت به سمت آبیاری قطرهای و بارانی حرکت کند، کشاورزی گلخانهای را گسترش دهد و از فاضلاب شهری برای آبیاری استفاده کند.«نرگس رحمانی»، کارشناس مدیریت منابع آب، در گفتوگو با ما هشدار میدهد:«اگر الگوی کشت تغییر نکند و مصرف آب مدیریت نشود، ایران در کمتر از ۱۵ سال آینده با بحران امنیت غذایی روبهرو خواهد شد. تجربه اسپانیا و استرالیا نشان میدهد که با شجاعت در تصمیمگیری میتوان آینده را تغییر داد.»همچنین طراحی یک بازار آب در ایران میتواند کشاورزان را به صرفهجویی و تغییر الگوی کشت تشویق کند. محدود کردن کشت محصولات پرمصرف مانند برنج و هندوانه در مناطق خشک و واگذاری تولید آنها به استانهای پرآب یا واردات هدفمند، یکی از گامهای ضروری است.
بحران آب، دیگر یک هشدار زیستمحیطی نیست، بلکه به مسئلهای امنیتی و ملی بدل شده است. برای ایران، پیادهسازی سیاستهای نوین در کشاورزی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است.
